NÂBÎ'S UNDERSTANDING OF REASON
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19021976Keywords:
Sufism, Divan literature, Nâbî, wisdom poetry, reasonAbstract
Reason, used in the sense of the power of thinking, comprehending, and understanding, is the most important faculty that distinguishes humans from other living beings. Humans are the recipients of Divine commands because they possess the capacity for reason. In the Quran, reason is generally mentioned as both a name and an attribute, and what is expected of it is to reflect upon and learn lessons from God's verses. Reason, also a subject of philosophy, has been dealt with more theoretically in this discipline. Its nature and its place in the theory of creation have been emphasized. In Sufism, reason has been examined both in terms of its nature and its actions. Sufis, who consider reason necessary for faith, believe that it is possible for humans to obey God's commands and prohibitions through reason. However, some Sufis believe that because reason is a created thing, it cannot reach God through thought. Poet Nâbî also has similar ideas about mind. Nâbî, an important representative of Divan poetry, received a good religious and Sufi education and touched upon both religious and Sufi subjects and concepts in his works. Nâbî, one of the most important representatives of the philosophical understanding, often invites the reader to think, a function of reason, in his poems. His understanding of reason shows the influence of Sufism. Ibn al-Arabi and Mevlana, in particular, are important figures who influenced Nâbî's understanding of reason. This study investigates Nâbî's understanding of reason through his poetry.
References
Aclûnî, İ. (2000). Keşfü’l-hafâ (thk. Abdülhamid b. Ahmed b. Yusuf b. Hindâvî.) 2 Cilt. el-Mektebetü’l-Asriyye.
Ahmed Kuddûsî (2018). Hazinet’ül-esrâr (çev. Ali Tenik), Litera Yayıncılık, İstanbul.
Bilkan, A. F. (2020). Nâbî Divanı (2 c.), Akçağ Yayınları, İstanbul.
Bolay, S. H. (1989). “Akıl”, DİA, TDV Yayınları, C. 2, s.232-242, İstanbul.
Can, Ş. (1997). Konularına Göre Açıklamalı Mesnevi Tercümesi 1, Ötüken, İstanbul.
Cebecioğlu, E. (2009). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ağaç, İstanbul.
Chittick, W. (1989). The Sufi Path of Knowledge, Ibn al’Arabî’s Metaphysics of Imagination, State University of New York Press, New York.
Cürcani, A. (1997). Tarifat Arapça-Türkçe Terimler Sözlüğü, Bahar Yayınları, İstanbul.
Çakmaklıoğlu, M. (2016). İbnü’l-Arabi’nin Marifet Teorisi Açısından Aklın Değeri, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.5, S.3, s.139-161.
El-Hakim, S. (2005). İbnü’l-Arabi Sözlüğü, Kalem Yayınevi, İstanbul.
Erginli, Z. (2006). Metinlerle Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, Kalem Yayınevi, İstanbul.
Gazâlî (2015). Mesîru Umûmi’l-Muvahhidîn Şerh u Terceme-i Kitâb-ı İhyâu Ulûmi’d-Dîn (Tercüme ve Şerh: Yusuf Sıdkî el-Mardinî),
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul.
Gazâlî (2018). el-Munkız Mine’d-Dalal (terc. Hamidullah Ünal), Ravza Yayınları, İstanbul.
Gazâlî (1988). İhyâu’ulûmiddîn, Beyrut.
Gazâlî (1964) Mizânu’l-‘amel (nşr. Süleyman Dünya), Kahire.
Hâris el-Muhâsibî (2006). el-Aklu ve Fehmü’l-Kur’ân, (Tahkik: Hüseyin el-Kuvvetli, Tercüme Veysel Akdoğan), İşaret Yayınları, İstanbul.
İbn Manzur (2003a). Lisān al 'Arab, C. 10, Dâru Sâdır, Beyrut.
İbn Manzur (2003b). Lisān al 'Arab, C. 4, Dâru Sâdır, Beyrut.
Çubukçu, İ. A. (1970) Gazzâlî ve Kelâm Felsefesi, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
İsfahânî, R. (2012). Müfredât, (çev. Abdulbaki Güneş, Mehmet Yolcu), Çıra Yayınları. İstanbul.
Bursevî, İ. H. (2020). Tamâmü’l-Feyz Fî Bâbi’r-Ricâl Atpazarî Kutup Osman Efendi Menâkıbı, (çev. Ramazan Muslu - Ali Namlı), Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. İstanbul.
Kelâbâzî (1994). Kitabü’t Taarruf li-Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf (ed. Arthur J. Arberry), Mektebetü’l-Hanci, Kahire.
Kuşpınar, B. (2007). “Mevlana’da Akıl ve Aşk”, Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi C. 23, s.16-31.
Saraç, M. A. Y. (2014). “Tasavvuf Edebiyatında İçki Kavramına Giriş ve Yunus Emre Örneği”, İlmi Araştırmalar Dergisi, S.10, s.139-140.
Mekkî (2003). Kûtü’l-kulûb C.1, (çev. Yakup Çiçek - Dilaver Selvi), Semerkand, İstanbul.
Mekkî (2004). Kûtü’l-kulûb. C.2 (çev. Yakup Çiçek - Dilaver Selvi), Semerkand, İstanbul.
Mevlânâ (2015). Mesnevî-i Manevî (Çev. Derya Örs-Hicabi Kırlangıç), Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul.
Mevlânâ (2011) Dîvân-ı Kebir (Çev. Abdulbaki Gölpınarlı), Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.
Muhyiddin İbnü’l Arabî (2007a) Fütuhât-ı Mekkiyye C. 1 (Çev. Ekrem Demirli), Litera Yayıncılık, İstanbul.
Muhyiddin İbnü’l Arabî (2007b) Fütuhât-ı Mekkiyye C. 2 (Çev. Ekrem Demirli), Litera Yayıncılık, İstanbul.
Muhyiddin İbnü’l Arabî (1992). el-Fütûhâtü’l-mekkiyye (thk. Osman Yahya), Kahire.
Nâbî (2018). Hayrâbâd (Haz. Melike Gökçan, Hamza Koç), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59849,nabi-hayrabadpdf.pdf?0
Nâbî (2019). Hayriyye (Haz. Mahmut Kaplan), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/67684,nabi-hayriyyepdf
Özköse, K. (2017). “Mevlânâ’nın Mesnevi’sinde Akıl Eleştirisi ve Aklın İşlevselliğine Yönelik Yaklaşımlar”, Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.11, s.13-34.
Soğukoğlu, F. (2020). “Kelam ve Tasavvufta Aklın Tasnifi”, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.7, S.1, s.513-540.
Sühreverdî, Ebu Hafs Şehabeddin Ömer b. Muhammed (2018), Gerçek Tasavvuf Avarifü’l-Maarif, (Terc. Dilaver Selvi), Semerkand Yayınları. İstanbul.
Şahin, N. (1998). “Kur’an-ı Kerîm’de Akıl ve Aklın Değeri Meselesi”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 8, s. 221-242.
Şentürk, M. (2002). “Kur’an-ı Kerim’de Akıl Kavramı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
Taş, N. (2023). “Kur’ân ile Filozofların Tasvir Ettiği Akıl Kavramı Aynı Şey midir?”, DEUİFD LVIII, s.227-260.
Temel, A. V. (2017). Arap Dili ve Kur’ân-ı Kerîm Bağlamında “Akıl” Kavramının Analizi, AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 10, s. 126-135.
Tenik, A. (2017). Tasavvufî Bilgi. Litera Yayınları. İstanbul.
Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ et-(1996). Sünnenu’t-Tirmizî. (thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf) 6 Cilt. Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrût.
Uludağ, S. (1989). “Akıl”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C.2, s.246-247.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Recep SALAR, Ali TENİK
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
