EVALUATION OF DRAWINGS MADE BY PRIMARY SCHOOL CHILDREN WHO WITNESSED GRIEF, MIGRATION AND WAR
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18230268Keywords:
Evaluation of Drawings, Bereaved Children, Migrant Children, Children Affected by War, Disadvantaged ChildrenAbstract
This article aims to explore, through document analysis, how the interrelated traumatic experiences of grief, migration, and war—though rarely examined together in the literatüre are reflected in the drawings of primary school children, and the nature of these reflections. By examining the symbolic expressions and emotional displays in children's drawings within the context of grief, migration, and war, the study provides a broader understanding of their emotional responses to these challenging times. The findings aim to provide insights for those working with children and to develop an understanding of children's traumatic experiences. Consequently, it is observed that children express their emotions through their drawings and express their situations through lines and colors. Furthermore, we see that every difficult situation children face, such as grief, migration, and war, finds its outlet in their own realities. Considering that all children experiencing difficult situations are likely to attend other educational levels but are definitively enrolled in primary school, we can suggest that classroom teachers should be more aware of this issue.
References
Andersan, S. C. & Thorbjorn, S. G. (2019). Reducing minority discrimination at the front line combined survey and field experimental evidence. Journal of Public Administration Research and Theory, 29(3), 429-44.
Arslan, A. (2023). Terapötik bir araç olarak yas ile ilgili çocuk kitapları: bir içerik analizi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 313-334. http:///C:/Users/Faramir/Downloads/10.31682-ayna.1199359-2750998.pdf
Ayar E, Celbiş, O. (2023) Savaş, terör, travma ve dissosiyasyon. Savaş Psikolojisi (Ed. E Öztürk):104-112. Ankara, Türkiye Klinikleri.
Aydın, D. (2017). Göç olayının çocuk sağlığı üzerine etkileri. Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Dergisi, 8-14. https://jag.journalagent.com/behcetuz/pdfs/BUCHD_7_1_8_14.pdf
Balat, A, Kılıç, B.D., Aksu B, et al. (2022). Kidney disease profile and encountered problems during follow-up in Syrian refugee children: a multicenter retrospective study. Pediatr Nephrol, 37(2): 393- 402.
Balk, D. E. (2014). Dealing with dying, death, and grief during adolescence. Routledge.
Balta, E. E. (2018). Çocuk kitaplarında mülteciler ve kültürleşme stratejileri. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17 (2), 487-498. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/452071
Barglowski, K. (2019). Nerede, neyi ve kimi çalışmalı? göç araştırmalarında vaka seçimi ve örneklemeye dair ilkeler, kurallar ve ampirik örnekler, Avrupa Göç Çalışmalarında Nitel Araştırmalar Derneği, Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği.
Binay, H. B. & Başgül, Ş. S. (2022). Suriye ve Irak’tan gelen savaş mağduru çocuk ve genç mültecilerde travma sonrası stres bozukluğu düzeyi. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 33-46.
Borch, A. (2022). Immigrant children’s connections to people and the world around them: a critical discourse review of academic literature. Social Inclusion, 10(4), 39–52 https://doi.org/10.17645/si.v10i4.5253
Buyurgan, S. & Usal, Y. (2018). Türkiye’de yaşayan Suriyeli ilkokul öğrencilerinin “savaş” kavramına yönelik resimlerinin analizi. The Journal of Academic Social Science Studies, 68, 41-54.
Bütün, E. & Mercan, E. (2015). Okul öncesi eğitim kurumlarındaki Suriyeli sığınmacı çocukların karşılaştıkları sorunlar hakkında öğretmen görüşleri. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 72-83. http://ijeces.hku.edu.tr/en/download/article-file/155147
Cohen, J. A. & Mannarino, A. P. (2011). Trauma-focused cognitive-behavioral therapy for children and adolescents. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 50(3), 242-249. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2010.11.010
Çolak, G. V. & Hocaoğlu, Ç. (2021). Kayıp ve yas: Bir gözden geçirme. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 3(1), 56-62.
Dawson-Hahn, E., Ibrahim, A., Abudiab, S, Altamirano-Crosby, J., Caballero, T. M., Mohammed, F. B., Touch, P. & Yun, K. (2024). Research with & inclusive of children in immigrant families: a narrative review of methods and approaches. Acad Pediatri, 24(5S):75-82. https://10.1016/j.acap.2024.03.001
Denzin, N. & Lincoln, Y. (2000). The discipline and practice of qualitative research. In: Denzin, N.K. and Lincoln, Y.S., Eds., Handbook of qualitative research, Sage, Thousand Oaks. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1954001
Doğan, A. (2025). Göç ve sosyal hizmet: zorunlu göç yaşayan çocuklar ve travmatik deneyimleri. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 7(1), 73-83.
Ekici, S. & Tuncel, G. (2016). Göç ve insan. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 9-22. https://doi.org/10.20493/bt.71783
Erbaş, G. E. (2020). Göçe maruz kalmış Suriyeli öğrencilerle Türkiyeli öğrencilerin depresyon ve travma düzeyleri ile duygularının incelenmesi. (Yayın No. 627356) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Ergün, N. (2005). Çocuklarda yas. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 4(1), 98-101.
Eroğlu, M. (2020). Etnik kimlik, savaş ve göç olgularının çocuklar ve ergenler üzerindeki psikolojik etkileri. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 94-105.
Gencer, T. E. (2017). Göç ve eğitim ilişkisi üzerine bir değerlendirme: Suriyeli çocukların eğitim gereksinimi ve okullaşma süreçlerinde karşılaştıkları güçlükler. The Journal of International Social Research, 10 (54), 838-851. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20175434652
Gün, Z. (2007). Psikolojide göç çalışmalarındaki metodolojik problemler ve çözüm önerileri. Türk Psikoloji Bülteni, 12, 27-41.
Howard, M. & Hodes, M. (2000). Psychopathology, adversity, and service utilization of young refugees. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 39(3), 368-377.
Huss, E. & Vostanis, P. (2012). Post-traumatic stress in children exposed to war and displacement. European Journal of Psychotraumatology, 3, 1-10.
Kahriman, İ. & Çolak, B. (2018). The reflection of the results of the migration on children to statistics and the place of the literatüre. Route Educational and Social Science Journal, 720-730. https://www.researchgate.net/profile/BaharColak/publication/337931191
Karanfiloğlu, M. (2019). Savaş, kadın, çocuk ve göç üzerine: Suriye örneği. Muhakeme Dergisi, 99-124. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/744188
Kaypak, D. D. (2016). Suriye savaşı nedeniyle yaşanan göçün ekonomik ve sosyo kültürel etkileri: Batman örneği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 84-110. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/313312
Kıvılcım, M. & Doğan, D. G. (2014). Çocuk ve ölüm. Journal of Turgut Ozal Medical Center, 21(1), 80-85. http:///C:/Users/Faramir/Downloads/__ocuk%20ve%20__l__m[%23157521]-139092.pdf
Lowenstein, L. (2022). Yas sürecindeki çocuklar için yaratıcı müdahaleler. (Çev. İ. Üstek). Epona Kitap.
Malchiodi, C. A. (1998). Understanding children's drawings. Guilford Press.
Merriam, S. B. & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: a guide to design and implementation (4th ed.). Jossey Bass. https://www.scirp.org/reference/ReferencesPapers?ReferenceID=2631333
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd Edition). Sage Publications. https://books.google.com.tr/books?id=U4lUwJ5QEC&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false
Moore, J. & Herlihy, B. (1993). Grief groups for students who have had a parent die. The School Counselor. 41, 54-59.
Over, H. (2016). The origins of belonging: social motivation in infants and young children. Philosophical Transactions of the Royal Society, 371(1686). https://doi.org/10.1098/rstb.2015.0072
Öztürk, E. (2023). Göç psikolojisi ve göç travması: Sınırlaraşırı bir yaşam deneyimi olarak gelişimsel göçün dissoanalizi. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 8(2), 233-253.
Öztürk, A. & Soysal, S. (2019). Göç deneyimi yaşamış çocukların resimlerinde korku, belirsizlik ve kaygı temaları. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 26(1), 35-45.
Perryman, K.L., Timothy, T.J. & Frost, H.T. (2025). The school counselors role in supporting teachers working with children who have experienced trauma: Lessons learned. Journal of Child Adolescent Trauma, 18(2), 265-278. https://doi.org/10.1007/s40653-024-00680-z
Raabe, T. & Beelmann, A. (2011). Development of ethnic, racial, and national prejudice in childhood and adolescence: A multinational meta‐analysis of age differences. Child Development, 82(6), 1715–1737.
Rowland, R. (2016). The transitional heart: writing poetry on war, grief and the intimacy of shared loss. Australian Feminist Law Journal, 42(1), 177–195. https://doi.org/10.1080/13200968.2016.1177251
Rubin, J. A. (2005). Child art therapy. John Wiley & Sons.
Stikkelbroek, Y., Bodden, D. H., Reitz, E., Vollebergh, W. A., & Van Baar, A. L. (2015). Mental health of adolescents before and after the death of a parent or sibling. European Child & Adolescent Psychiatry, 25(1), 49–59. https://doi.org/10.1007/s00787-015- 0695-3
Strauss, A. & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications. https://www.socresonline.org.uk/4/2/strauss.html
Şemşit, S. (2018). Avrupa Birliği politikaları bağlamında uluslararası göç olgusu ve türleri: kavramsal bakış. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(1), 269-289. https://doi.org/10.18657/yonveek.407308
Türk Tabipler Birliği. (2016). Savaş, göç ve sağlık. Ankara.
United Nations High Commissioner for Refugees (UNCHR), (2018). https://data2.unhcr.org/en/situations/syria/location/113
United Nations Children's Fund (UNICEF), (2018). "Sayılmayan" yarım milyardan fazla çocuk SKH'lerde ilerlemeyi ölçebilecek durumda olmayan ülkelerde yaşıyor. http://www.cocukgelisimi.gen.tr/cocuk gelisimi/ahlakgelisimi/220-piagete-gore-ahlak-gelisimi.html
Ürer, E. (2017). Çocuklarda ölüm ve yas üzerine bir inceleme. Dini Araştırmalar, 131-140. http:///C:/Users/Faramir/Downloads/10.15745-da.363801-381434.pdf
Vermeulen, H. (2010). Segmented assimilation and crossnational comparative research on the integration of immigrants and their children. Ethnic and Racial Studies, 33(7), 1214–1230.
Yavuzer, H. (2017). Savaşın çocukların resimlerindeki şiddet ve travma temaları üzerindeki etkileri. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(2), 123-134.
Yin, R. K. (2017). Case study research and applications: design and methods. Sage Publications.
Zara, A. (2011). Yaşadıkça. İmge Yayınları.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Şennur AKGÜL, Gülsün TEMİZER, Buse BALKAN; Sevginur DEMİRCİ; Zeynep KİBAR
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
